Nefes Darliği İle Baş Edebi̇lme Yöntemleri̇

Nefes Darliği İle Baş Edebi̇lme Yöntemleri̇

NEFES DARLII LE BA EDEBLME YNTEMLER Do.Dr. Sevgi zalevli DE. Fizik Tedavi ve Reh. YO., zmir 1 Sunu erii

Nefes Darl = Dispne, Tanm, Nedenleri Dispne Tedavisi, Farmakolojk Olmayan Yntemler Hasta Ve Aile Eitimi Oksijen Tketimi Ve Solunum ini Azaltma Yntemleri Solunumu Dzenleyen Ve Solunum Kapasitesini Artran Teknikler Geveme Egzersizleri Ve Pozisyonlar ne Eilme Pozisyonu Bzk Dudak (Pursed-lips) Solunum Eitimi Solunumun Zamanlanmasi Ve Aktif Ekspirasyon Teknii Diyafragmatik Solunum Egzersizi Egzersiz Eitimi Solunum Kas Eitimi

Oksijen Tedavisi Solunum Kas stirahati- Mekanik Ventilasyon Kullanm Yardmc Ek Tedaviler 2 Nefes Darl = Dispne, Tanm Solunumda zorlanma hissi Rahatsz solunum Derin soluk alma yeteneinde

yetersizlik Hasta tarafndan hoa gitmeyen sknt verici artm solunumsal efor Solunum stresinin farkna varmak Nefesin kesilmesini, boulmatkanma hissinin hissedilmesi Hava alnn deneyimlenmesi Richards, 1935 Mahler, 1984 3 Dispne - Tanm Dispne ok ynl fizyolojik, psikolojik, sosyal ve evresel faktrler ve bunlara elik edebilen fizyolojik ve davransal etkilenimlerden kaynaklanan bir deneyimdir. American Thoracic Society. Dyspnea: mechanisms, assessment and management-a consensus statement. Am J Respir Crit Care Med 1999

4 Azalm Akcier Elastik Recoili Artm Hava Yolu Direnci Ekspiratuar Akmda Kstllk Akut Dinamik Akcier Hiperinflasyonu Dispne ODonnell, 2007 5 Kronik Dispnenin Nedenleri

Hava yolu hastalklar Parankimal akcier hastalklar Pulmoner vaskler hastalklar Gs duvar hastalklar Solunum kas fonksiyon bozukluu Kardiovaskler hastalklar Anemi Kondsyon bozukluu

Psikolojik faktrler 6 Kas Zayfl Egzersiz Kstll Azalm Hareketlilik (Kstllk) Hava yolu obstrksiy onu Nefes Darl D Faktrler

Davranlar ve Beklentiler Depresyon and Anksiete Yaam Tarznda Kstllk (Sakatlk) Jones PW, 1998 7 KOAHta Dispne Oluturan Olas Mekanizmalar 1. Artm ventilatuar talep a. Artm fizyolojik l boluk b. Hipoksemi c. Erken balayan laktik asidozis d. KOAHta sistemik etkiler, dekondsyon ve/veya beslenme nedeniyle

alt ekstremite kas zayfl 2. Dinamik hava yolu kompresyonu 3. Dinamik hiperinflation a. Elastik ykde art b. Diyafragmann vertikal kas liflerinde ksalma (fonksiyonel zayflk) 4. Solunum kas zayfl ATS: Dyspnea 1999 8 Dispne Tedavisi Farmakolojik tedavi Farmakolojik olmayan yntemlerle tedavi 9

FARMAKOLOJIK OLMAYAN YNTEMLER 1. Hasta Ve Aile Eitimi 2. Oksijen Tketimi Ve Solunum ini Azaltma Yntemleri 3. Solunumu Dzenleyen Ve Solunum Kapasitesini Artran Teknikler Geveme Egzersizleri Ve Pozisyonlar ne eilme Pozisyonu Pursed-lip (Bzk Dudak) Solunum Eitimi Solunumun Zamanlanmasi Ve Aktif Ekspirasyon Teknii Diyafragmatik Solunum Egzersizi 4. Egzersiz Eitimi 5. Solunum Kas Eitimi 6. Oksijen Tedavisi 7. Solunum Kas stirahati- Mekanik Ventilasyon Kullanm 8. Yardmc Ek Tedaviler Yoga Yrme Yardmclar Mzikle Yrme Ve Egzersiz Uygulamalar

Hipnoz Akupunktur-akupressr Biyofeedback Nromuskler Elektrik Stimlasyonu (NMES) Hava Akm Oluturmak-kullanmak evresel Koullarn Ve evre Havasnn Dzenlenmesi Psikolojik Tedavi, Psikososyal Destek Beslenme Alkanlklarnn Dzenlenmesi 10 Hasta ve Aile Eitimi Dispneyi azaltmak amal eitim;

Solunum kontrol Oda ve ev dizayn Odada az sayda insan olmas Is ve nem kontrolnn yaplmas gibi stratejileri Stres, anksiete ve depresyonla baa kma becerilerinin eitimini Kendi-kendine bakm stratejileri gelitirme eitimini ve bunlarn nemini kapsar. AMA:EPEC 1999 11 Hasta ve Aile Eitimi Hasta ve aile eitiminde nebulize bronkodilatr tedavisine koluk yer almaldr.

Hastalarn tedavileri sresince sklkla uzun sre desteksiz oturmalar, st ekstremitelerini desteksiz kullanmalar, yzeyel ve hzl solumalar nlenmelidir. 12 Oksijen Tketimi ve Solunum ini Azaltma Yntemleri st gs kafesinin, omuz ve boyun kaslarnn gevetilerek, alt gs kafesi ile normal tidal volmde solunumun retilmesi nemlidir. Etkisi

Uyku Kalitesi Fonksiyonel Aktivite Dzeyi Yaam Kalitesi Solunum Yk Kalp Hz Dispne Algs 13 Oksijen Tketimi ve Solunum ini Azaltma Yntemleri Ama

Desteksiz vcut pozisyonlarn azaltma Yerekimine kar yaplan ii azaltma Pozisyon deiimlerini azaltma Ventilasyon hz ve derinliini azaltma Yardmc solunum kas aktivitesini engelleme Avantajl vcut pozisyonlarnn (ne doru eilerek oturma) kullanm GYAnde solunum kontroln uygulama GYAnde geveme eitimini uygulama Mahler, 1990 Stresle baa kma stratejileri gelitirme 14

KOAH Hastasnn Nefes Darln Azaltmak in Kulland Stratejiler % Hareketleri Yavalatmak Hareketsiz Kalmak-sakin Durmak 72 68 Oksijen Almak 53 Solunum Egzersizleri Yapmak

47 Aktiviteleri Azaltmak 43 Souk Hava Uygulamak 40 Gnlk Yaam Aktivitelerini Deitirmek 37 Ekstra nhaler Kullanmak Giyinmede Deiiklik

32 27 Yeme Alkanlnda Deiiklik 24 Yardmc Cihaz Kullanm 9 Christenbery, 2005 15 Eitimin Dispne Algsna Etkisi ? Hasta eitiminin

tek bana, dispne algsn azaltt, salkla ilgili yaam kalitesini gelitirdii, inhaler kullanmnda, geveme tekniklerinin renilmesinde, enerji tketim tekniklerinin ve stres ynetiminin hayata uyarlanmas konularnda davran modifikasyonlar oluturduu kantlanmtr. Hunter & Hall, 1989. Howland, 1986. 16 Solunumu Dzenleyen Ve Solunum Kapasitesini Artran Teknikler 17

Geveme Egzersizleri ve Pozisyonlar Etkileri Solunum kontroln salar Solunum frekansn dzenler Tidal volm arttrarak Anksiete iddetini azaltr Solunum i ykn azaltr Kalp hzn drr Uyku kalitesini artrr Yardmc solunum kas aktivitesini azaltr Dispne algsn azaltr 18 Geveme Pozisyonlar

Yksek yan yat Srtst yksek yat Kollar destekli sandalyede ne doru oturma Masadan destek alarak ne doru oturma nden veya arkadan destek alarak ayakta durma 19

Progressif Kas Geveme Teknii nspirasyon ile 5-10 sn tm kas gruplarna kontraksiyon ve ekspirasyon ile geveme hissinin hastaya retildii bu teknik nemli bir solunum stratejisidir. Solunun frekans Anksiete Dispne 158 kronik kalp yetmezlii olan hastaya Deney grubuna 14 hafta boyunca, ev program ve workshop eklinde progressif kas geveme teknii, Kontrol grubuna sadece 45 dak geveme eitimi uygulanm. Deney grubunda dier gruba gre; psikolojik stres, dispne ve yorgunluk iddeti azalm. Yu, J Psychosom Res, 2007

20 Progressif Kas Geveme Teknii 21 ne Doru Eilme Pozisyonu 22 ne Doru Eilme Pozisyonu 20-45 Dispne Skalen ve sternomastoid kas aktivitesi

azalr Transdiyafragmatik basn artar Torako-abdominal hareketler dzelir st ekstremite destei ile pektoral kaslar st gs kafesini ykseltir. Diyafragmann uzunluk-gerilim ilikisi dzelir, fonksiyonu artar Maksimal inspiratuar basn artar Diyafragmatik fonksiyon Hiperinflasyon ? Barach, 1974 Sharp, 1980

Druz, 1982 Delgato, 1982 ONeil, 1983 23 Bzk dudak solunumu (Pursed-lips Solunum) Broniyal ap artrarak, fonksiyonel rezidel kapasiteyi (FRK) azalttr Ekspirasyon sonu akcier volmn (EELV) azaltarak hava yolu kollapsn geiktirir Pozitif ekspiratuar az ii basncn artrr Dinamik hiperinflasyonda azalmalar meydana getirir PLSEnin pulmoner gaz deiimini gelitirerek, SaO2i ve PaO2 deerini

artrd, PaCO2yi azaltt, alveolar ventilasyonu arttrd, solunum frekansn ve dakika ventilasyonunu azaltt, tidal volm artrarak daha derin ve yava solunum paterni gelitirerek dispne hissini azaltt ve egzersiz tolerasyonunu arttrd kantlanmtr. PLSE, basit bir uygulamadr, cihaz gerektirmez, yrme ve her trl aktivitede kullanlr. Puente-Maestu, 2006 Gigliotti, 2003 Collins, 2001 Spahija, 2005 24 12 hafta boyunca gnde ilk hafta 10 dak, 4. hafta 25 dak, Bzk dudak solunumu yapan grubun, ekspiratuar kas eitimi

alan gruba ve kontrol grubuna gre dispne idetinin azald, inspiratuar kas kuvvetinin ve fiziksel fonksiyonun artt saptanmtr. 25 Solunumun Zamanlanmas ve Aktif Ekspirasyon Teknii (Yava-Derin Solunum ) Yardmc solunum kas aktivasyonu ile dispne iddeti pozitif ilikilidir. Breslin, Chest, 1990 Yava ve Derin Solunum (Dk frekans, yksek tidal volmde soluma) Anormal gs duvar hareketini dzeltmek, solunum i ykn azaltmak, yardmc solunum kas aktivitesini ve dispneyi azaltmak amacyla kullanlr Solunum frekansn drr, TV ve PaO2 artar,

alveolar ventilasyon ve GYAnde bamszlk geliir Dispne algs azalr. 26 Diyafragmatik Solunum Egzersizi Abdominal hareketlilii artrr, st gs kafesi hareketliliini azaltr Ventilasyon dalmn deitirmez Solunum i ykn azaltr Dispne iddetini drr Sackner, 1984 Grimby, 1975 Diyaf. sol. egz, ar KOAH hastalarnda solunum i ykn artryor. Gosselink, 1995 27

Egzersiz Eitimi Dispne saaltm iin egzersiz eitimi; Aralkl egzersiz eitimi olmal st ekstremite egzersizlerini iermeli Solunum kontrol ile yaplmal

Aerobik + kuvvetlendirme egzersizlerini iermeli Solunum kas eitimini iermeli En az 4 hafta srmeli Hasta eitimini iermeli Ventilatuar Kstllk

Kondsyon Zayfl Dispne Fiziksel Performansta Kayp Gigliotti, 2003, Ambrosino, 2004 Reardon, 2005, Porta, 2005 ODonnell, 2005, Lacasse, 2006 Georgiadou, 2007 28 29

Solunum Kas Eitimi KOAHta solunum kas adaptasyonlarn (Tip 1 lif miktarnda art, ksalm sarkomerler, mitokondri konsantrasyonunda art) hzlandrr Solunum kas kuvvet ve enduransn artrr. Nokturnal desaturasyon azalr Egzersiz kapasitesi geliir

Dakika ventilasyonunda deiiklik olmadan tidal volm arttrr Solunum frekansn azaltr (ekspirasyon sresini uzatarak, tidal volm artrarak) Dispne iddeti azalr Gosselink, 2006 Ries, 2007 Geddes, 2008 Shahin, 2008 30 Solunum kas eitimi Solunum kas eitiminin genel olarak Pimaxn %25-35inde 15 dakikadan 30 dakikaya artan srelerde,

haftada 3-5 gn, 6-8 hafta 2006 uygulanmas nerilmektedir. Gosselink, Ries, 2007 Geddes, 2008 Shahin, 2008 31 Oksijen Tedavisi Oksijen; Bronkodilatasyonu salar Ventilatuar talebi azaltr Akcier hiperinflasyonunu azaltr DSPNE AZALIR Etki;

stirahat oksijen desaturasyon deerinden bamszdr Fujimoto, Chest, 2002 32 KOAHta Oksijen Tedavisi IC artrr, EELV azaltr Dispne ve bacak yorgunluunu azaltr, Egzersiz sresini artrr Azalma her zaman hipoksemi derecesiyle ilikili deildir ODonnell, 2001 Alvis, 2003 Wouters, 2006 Peters, Thorax 2006

Oksijen tedavisinin ar solunum hastalarnda dispneyi azalttna dair dk bilimsel kant vardr. Gallagher, J Pain Palliat Care Pharmacother. 2004 Dk Younlukta Oksijen= %72 Helyum + %28 O2 veya %79 Helyum + %21 O2 KOAH hastalarnda; Dinamik hiperinflasyonu azaltr Dispne iddetini azaltr Egzersiz kapasitesini artrr. Chiappa, 2009 Barclay, 2006 33 Ambulasyonda ek oksijen destei yararldr Eaton, 2002 Ozalevli, 2007

Oda havasnda ve ek oksijen destei ile yaplan 6 dak yrme testi sonucu Egzersize bal oksijen desaturasyonu olan KOAH hastalarnda Oksijenli 6DYT sonucu yrme mesafesinin dierine gre daha fazla (p=0.00), dispne iddeti, bacak yorgunluu ve saturasyondaki deiimin daha az olduu (p<0.05) saptanm. 34 Kronik hipoksemik olmayan, efor desaturasyonu %88, KOAH, (n=41), 4lt/dk O2 35 Solunum Kas stirahati Mekanik Ventilasyon Kullanm Non-invaziv pozitif hava yolu basnc

CPAP Nazal maske ile 30-60 dak, 7.5-8 cmH2O CPAP Dispneyi azaltr, Yaam kalitesini gelitirir. CPAP; nspiratuar kas eforunu azaltr nspiratuar i ykn azaltr Diyafragmatik aktiviteyi gelitirir Uyku kalitesi artar Ar iddetli KOAH, KOAH eksaserbasyonunda, ciddi kongestif kalp hastalarnda, ciddi interstisyel akcier hastalarnda, uyku-apne sendromunda, nromuskler hastalklarda Chest 2000; 118:158290

36 5 Stabil hiperkapnik KOAH hastalar LTOT NPPV 4 6 ay 3 Uzun sreli oksijen tedavisi (n=47) *

2 * 1 M0 M12 MRC dyspnea M24 NPPV + Uzun sreli oksijen tedavisi (n=43) Non-invaziv pozitif basn ventilasyonu

ve uzun sreli oksijen tedavisi, tek bana oksijen tedavisine gre kronik solunum yetmezlii olan stabil KOAH hastalarnda dispne iddetini azaltr 37 6 Dakika Yrme Testi Ek O2 (2.3 L/min) + NPPV (294 mbar, 20/min) Ek O2 (2.3 L/min) 20, KOAH, FEV1 %27 38 Dispne 64 (M.Borg Skl)

Yrme mesafesi 209252m Yksek basnl NPPV, hiperkapnik KOAH hastalarnda yrme programlarnda kullanlabilir. Dreher, 2007 39 Yardmc Ek Tedaviler

Yoga Yrme Yardmclar Mzikle Yrme ve Egzersiz Uygulamalar Hipnoz Akupunktur-Akupressr Biyofeedback Nromuskler Elektrik Stimlasyonu (NMES) Hava Akm Oluturmak-Kullanmak evresel Koullarn ve evre Havasnn Dzenlenmesi Psikolojik Tedavi, Psikososyal Destek Beslenme Alkanlklarnn Dzenlenmesi 40 Yoga

Yoga = Derin solunum + Geveme Solunum farkndaln, derin ve etkin solunumu reterek solunum kontroln gelitirir. KOAH hastalar, 12 hafta, 2 seans/hafta yoga Dispne iddeti *** Yaam Kalitesi Fonksiyonel kapasite Donesky-Cuenco, 2009 41 Yrme Yardmclar (Yrteler) ne eilme pozisyonu Destekli st ekstremite pozisyonu st gs kafesi stabilizasyonu salar, maksimal volonter ventilasyonu artrr

Dispne algs azalr Bacak yorgunluu azalr Fonksiyonel kapasite artar GYAnde bamszlk geliir Cesaret artar, Moral ykselir Solway, 2002 Probst, 2004 Gupta, 2006 Crisafuli, 2007 42 Yrme Yardmclar 40, stabil, ciddi KOAH, normal 6DYT ve yrte ile 6DYT karlatrlm

Yrte kullanm & Dispne iddeti (p<0.001) Sonu: Yrte, dispneyi ve istirahat sresini azaltarak fonksiyonel egzersiz kapasitesini gelitirmi. 43 Mzikle Yrme ve Egzersiz Uygulamalar KOAH hastalarnda mzikle yrme; Dispne iddetini etkilemiyor. Brooks, 2003 Pfiste, 1998 Anksieteyi, hareket korkusunu ve

dispne iddetini azaltyor. Bauldoff, 2002 Sidani, 2004 Mzik ile egzersiz, daha uzun sre ve daha yksek younlukta egzersiz yapmay salayan nemli bir stratejidir. De Peuter, 2004 Konunun aratrlmas gereklidir 44 Hipnoz Hipnoz

Pediatrics 2001;107(2). 17 astm ve allerji tanl hasta (ya ort 13.4) Geveme ve semptom kontrolne ynelik hipnoz 1 aylk izlem zellikle kendi kendine hipnoz renen ocuklarda Dispne iddeti azalm. Konuyla ilgili yeterli alma yok 45 Akupunktur&Akupressr Akupunktur; KOAH hastalarnda dispne iddetini deitirmiyor. Lewith, 2004 Vicker, 2005 KOAHta etkili, dispne iddetini azaltyor.

Jobst, 1986 Maa, 1997 44 KOAH, 7 seans/hafta, 6 hafta, akupressr uygulamas Dispne iddeti azalm (p<0.05) Wu, J Adv Nurs, 2004 Akupressr, non-invaziv, evde de uygulanabilen bir yntem. Etkilerinin aratrlmas gerek. 46 Biyofeedback Solunum kontroln salamak Fonksiyonel dzeyi gelitirmek Solunum paternini dzenlemek Tidal volm artrmak Geveme salamak

Stresi azaltmak amacyla kullanlr. Hafif-orta iddetli astml hastalarda solunum sesi ile yaplan biyofeedback uygulamalarnn kontrol grubuna gre bronkospazm azaltt bulunmutur 47 Biyofeedback nsentif spirometre Pulse Oksimetre PEF metre

EMG Biyofeedback 48 20 KOAH hastas, pulse oksimetre biyofeedback (Kalp hz ve periferal saturasyon takibi ile) + yrme program 10 hafta takip, Yrme mesafesi artm Dispne algs azalm Yaam kalitesi gelimi 49 Nromuskler Elektrik Stimlasyonu

15 ar iddetli KOAH hastas, Evde NMES 6 hafta Periferal kas kuvveti, maksimal egzersiz tolerans artm, Dispne iddeti (CRDQa gre) azalm (p<0.05) GYAndeki performans gelimi

Neder, Thorax, 2002 50 Sonu: Elektrik stimulasyonu + genel rehabilitasyon GYA srasnda dispne iddetini azaltr. 51 Kant deeri olmayan, Aratrlmas gereken yntemler Hava Akm Oluturmak-Kullanmak El fan ile yze, nazal mukozaya, farinkse hava akm uygulama Trigeminal sinirde fasiyal reseptrleri uyararak dispneyi azaltr. Ucuz, basit bir yntem !!!

Salkllarda etkili (Schwartzstein, 1987) KOAHta etkili (Galbraith, 2007) Ar KOAHta etkisiz, Kardiyak hastalklarda etkili (Baltzan, 2000) 52 Kant Deeri Olmayan, Aratrlmas Gereken Yntemler evresel Koullarn ve evre Havasnn Dzenlenmesi Nemli, ar scak, kirli hava = Bronkospazm + Dispne Psikolojik Tedavi, Psikososyal Destek Anksiete ve depresyon = Dispne ? Beslenme Alkanlklarnn Dzenlenmesi Yksek karbonhidrat = iddetli Dispne iddeti Yksek ya + Dk karbonhidrat = Dk Dispne iddeti

53 Sonu Nefes darl ok ynl bir problem. Azaltmak iin en iyi yntem ok ynl deerlendirme Nefes darl 54 TEEKKR 55

Recently Viewed Presentations

  • Risk Management - an overview

    Risk Management - an overview

    The central bank ("Riksbank") → not agent for auctions or other cash and debt management operations. Intraday account in the Riksbank for payments (TSA) , i.e. no overnight cash-balances → cash is invested and borrowed in the interbank market by...
  • How the Internet works

    How the Internet works

    Who controls your device? MIT Technology review. HD Moore, but up to a few weeks ago every Internet device in the world, perhaps including some in your own home, was contacted roughly three times a day by a stack of...
  • Diapositiva 1 - La Boutique del PowerPoint

    Diapositiva 1 - La Boutique del PowerPoint

    RAFAEL NADAL… enciende el audio, apaga la luz y relájate. JOSE LUIS LAS MIL CARAS DEL NUMERO 1 DEL TENIS MUNDIAL
  • Rhetorical Appeals

    Rhetorical Appeals

    logos. pathos . Appeal to Ethos. ... eros, but we'll file it under . pathos . for the sake of simplicity). Appeal to Logos. ... that too is an appeal to logos because it is logically inconsistent for her client...
  • Decision Tree Construction - Cornell University

    Decision Tree Construction - Cornell University

    Black-box models versus transparent models Data Mining Techniques Supervised learning Classification and regression Unsupervised learning Clustering Dependency modeling Associations, summarization, causality Outlier and deviation detection Trend analysis and change detection Fields Related to Data Mining Database systems Machine learning ...
  • Common Core Update

    Common Core Update

    Level. Policy ALD. College Content Readiness. Implications for Grade 12 and College Placement. 4. Demonstrates deep command of the knowledge and skills associated with college and career readiness. Student is exempt from development work. States/districts/colleges may offer advanced courses (such...
  • Non-Academic Staff Compensation Program Employee Presentation 2013 What

    Non-Academic Staff Compensation Program Employee Presentation 2013 What

    On the far right is the maximum of the range which represents the most the University will pay for a top performing person for a position within this salary range. The midpoint of the salary range is considered to be...
  • Starter for 5!

    Starter for 5!

    Starter for 5! What is the Arabic term for God? What are followers of Islam called? What is the holy book called in Islam? Give a Christian quote that could be used against terrorism.