II DRS: BEYNLXALQ TCART NZRYYS THLLLR: MQAYSL STNLK

II DRS: BEYNLXALQ TCART NZRYYS THLLLR: MQAYSL STNLK

II DRS: BEYNLXALQ TCART NZRYYS THLLLR: MQAYSL STNLK Tqdimatlarda Paul R. Fnn: Krugman ve Maurice Beynlxalq ticart Obstfeld trfindn yazlm International Economics: Theory and Policy v Halil Seyidolu trfndn yazlm Uluslararas ktisat: Teori, Dr. Eln BAIRZAD Bak - 2014 Politika ve Uygulama adl drsliklr sas gtrlmdr. Mndricat

Giri ................................................................................................................... 3 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Predmeti ................................................... 4 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi ..................................... 6 Mtlq stnlklr Nzriyysi ...................................................................... 14 Mqayisli stnlklr Nzriyysi ............................................................... 17 Rikardo Modelinin atmazlqlar ................................................................. 26 Mqayisli stnlklrin Etibarllq rtlri ................................................... 29 Mqayisli stnly gr ticartin faydalar .................................................. 30 Mqayisli stnlklrl Bal Yaln Fikirlr ............................................... 33 Danma Xrclri v Qeyri-ticari Mallarn lav Edilmsi ............................ 36 Xlas .............................................................................................................. 37 IV Blmnin sas anlaylar ........................................................................... 40 Mnblr .......................................................................................................... 41 Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-2 Giri Beynlxalq ticart, beylxalq ticart nzriyysi v beynlxalq ticart siyasti olmaqla iki sas blmdn ibartdir. Beynlxalq ticartin ilk df elmi metodla tdqiqi Adam Smithin 1776-c ild nr ediln Milltlrin Srvti adl mhur sril

balamdr. Sonralar bu nzriyynin inkiafnda David Ricardo, John Stuart Mill, Alfred Marshall, Eli Heckscher, Bertil Ohlin, John Maynard Keynes, Jacob Viner ve Paul Samuelson kimi iqtisadlar mhm xidmtlr gstrmidir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-3 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Predmeti Beynlxalq Ticart Nzriyysinin balca mqsdi lklr arasndak mal v xidmt axnlarnn sbblrini izah etmkdir. Nzriyy formaladrma mqsdil aparlan abstraktladrma faliyyti nticsind Beynlxalq qtisadn bu sferasna bzn Abstrakt Beynlxalq Ticart Nzriyysi (Pure Theory of International Trade) v ya qsaca olaraq, Abstrakt Nzriyy d deyilmkddir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-4 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Predmeti Beynlxalq Ticart Nzriyysinin 3 sas sual: lklr n n xarici ticart qoulurlar, yni xarici ticartin qapal iqtisadiyyata nisbtn lklr faydalar

nlrdir? Bir lk xarici ticartinin strukturu nec izah oluna bilr, baqa szl bir lknin hans mallar ixrac, hanslarn idxal edcyi ny sasn myynldirilir? Bir lknin ixrac qiymtlri il idxal qiymtlri nisbti, baqa szl xarici ticartd nisbi qiymtlr, ya da xarici ticart hddlri nec formalar? Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-5 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-6 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi Merkantilizm (XVI-XVII srlr) Yeni formalaan milli dvltlrin rsmi iqtisadi doktrinas. Xarici ticart siyastinin sas mqsdinin xzinnin qzl ehtiyatn artrmaq olduunu irli srlr. Tbii olaraq da tdiyy balansnda daim profsit yaradlmasn tvsiy edirlr. Daxili v xarici iqtisadi faliyytlr zrind aktiv dvlt mdaxilsini zruri hesab edirlr. xracn artrlmasna birinci drcd hmiyyt verirlr. Hazr mhsul idxal mhdudladrlr, xammal idxal is srbstdir. Ticart donanmasnn inkiaf etdirilmsi nzrd tutulur.

Onlar hesab edir ki, dnya srvti sabitdir v ticartdn bir trf qazancl xmdrsa, demk ki, digr trf itirmidir. Qzl ehtiyatna bu qrd hmiyyt vermlri, onlarn bzn qzl klilik (gold bullionism) cryan kimi adlandrlmasna da sbb olmudur. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-7 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi Merkantilistlr: Milli srvt = Qzl + Gm xracat > dxalat Dnya iqtisadiyyat statikdir. Dnya srvti sabittir. n yax siyast = dxalat mhdudladrmaq, ixracat artrmaq Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-8 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi Merkantilizmin ilk tnqidi: David Hume Xarici ticart profsiti lky qzl giriini artracaq Qzl pul vahidi olduundan lkd pul tklifi artacaq lkd qiymtlr ykslck xracat mallar bahalaacaq xracat azalacaq Xarici mallar nisbi ucuz olduundan idxalat artacaq lknin qzl ehtiyatlar riyck v xarici ticart

profsiti ortadan qalxacaq Xarici ticart balans tarazlaacaqdr. Buna qiymt-qzl mexanizmi deyilir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-9 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi Klassik Liberalizm v Beynlxalq Ticart: Snaye inqilab stehsalda partlay Yeni bazar axtarlar Azad ticart v ya ticartd liberalizm dncsinin yaylmas. Klassik iqtisadlar: Dnya srvti sabit deyil v azat ticart lklrin srvtini, baqa szl dnya srvtini artrr. xtisaslama + mk Blgs Mhsuldarlq artr Dnya istehsal artr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-10 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi

Klassik Liberalizmin sas prinsiplri: Btn frdlr iqtisadi mnafelrin gr hrkt edirlr, baqa szl frdlr homo economicusdur (iqtisadi insan). Dvlr frdlrin xsi tbbs hquqlarn mhdudladrmamaldr (laissez faire, laissez passer- buraxn etsinlr, buraxn kesinlr). nk frdlr z mnafelri ardnca qamaqla, eyni zamanda ictimai maraqlara da xidmt etmi olurlar. qtisadi hyatda nizam tmin edn bir grnmz l (invisible hand) vardr. Bu qiymt mexanizmidir. qtisadi hyatda nizam, qiymt mexanizminin ilmsi il z-zn tmin edildiyi n dvltin bu mqsdl iqtisadiyyata mdaxil etmsin grk yoxdur. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-11 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi Beynlxalq ticart nzriyysi thlillrind standart frziyylr: ki lk, iki mal, hr ikisi d istehsal edir, mallar eynicinslidir. Beynlxalq ticartd pul yoxdur, mallar mbadil olunur. Qiymtlr realdr, yni mal v ya faktor miqdar il llr. Mal v faktor bazarlarnda tam rqabtdir. Dvltin mdaxilsi yoxdur: vergi, kvota v.s yoxdur. qvvsi lk daxilind tam mobil, lklr arasnda is hrktsizdir. qtisadiyyat tam mulluq halndadr. Danma xrclri sfra brabrdir.

Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-12 Beynlxalq Ticart Nzriyysinin Meydana Glmsi mk-dyr nzriyysi Adam Smith v David Ricardo da daxil olmaqla, Klassik Mktb iqtisadlarnn dyrl bal fikirlri mk-dyr nzriyysi (labor theory of value) kimi tannr. Bu yanamaya gr bir maln xrci (tlb rtlrinin olmamas halnda o maln qiymti) onun istehsal n srf ediln myin miqdar il llr. Digr trfdn d mk, eynicinsli istehsal faktoru kimi qbul edilir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-13 Mtlq stnlklr Nzriyysi (Theory of Absolute Advantages) Nzriyy Adam Smithin 1776-c ild nr ediln Xalqlarn Srvti adl srind ortaya atlmdr. Adam Smith (1723-1790) Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-14 Mtlq stnlklr Nzriyysi

(Theory of Absolute Advantages) Bir lk bir maln istehsalnda digr lkdn daha ox mhsuldarla malikdir. Baqa szl, eyni v ya daha az resursdan istifad edrk, daha ox mhsul istehsal edir. Riceland lksi 1 vahid resurs = 1 ton dy v ya 1/5 ton ay Tealand lksi 1 vahid resurs = 1/6 ton dy v ya 1/3 ton ay xtisaslama v ticart hr lky daha ox istehsal v istehlak imkan verir. Ntic: Hr lk digrin gr daha ucuz istehsal etdiyi maln istehsalnda ixtisaslaacaq! Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-15 Mtlq stnlklr Nzriyysi (Theory of Absolute Advantages) Ticart gliri (qiymtin 1vahid ay=1 vahid dy olmas rtil) Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-16 Mtlq stnlklr Nzriyysi (Theory of Absolute Advantages)

Mtlq stnlklr Nzriyysinin balca atmazl: Mtlq stnlklr nzriyysi beynlxalq ticartin sbbini elmi baxmdan aqlamaqda mhm bir addm olsa da, lklr arasndak ticartin hmiyytli bir hisssini d rh ed bilmir. Msln, bir lk btn mallar digr(lr)indn daha ucuz istehsal etdikd n olacaq? Bu lklr arasnda ticart olmayacaqm? Tbii ki, bu realla uyun deyildir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-17 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Nzriyy David Ricardonun 1817-ci ild nr etdirdiyi Siyasi qtisadn v Vergilndirmnin Prinsiplri adl kitabnda ortaya atlmdr. David Ricardo (1772-1823) Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-18 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Bir lk bir maln istehsalnda digr lkdn daha ox mhsuldarla sahib deyildir. Ancaq o maln istehsaln digr mallarn istehsal il mqayis etdikd nisbi olaraq daha mhsuldar bir kild hyata keirir. Riceland

lksi 1 vahid resurs = 1 ton dy v ya 1/2 ton ay Tealand lksi 1 vahid resurs = 1/6 ton dy v ya 1/3 ton ay xtisaslama v ticart hr lky daha ox istehsal v istehlak imkan verir. Ntic: Hr lk nisbi olaraq daha mhsuldar olduu maln istehsalnda ixtisaslaacaq! Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-19 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Ticart gliri Xarici ticartdn trflrin ld edcyi faydann ls beynlxalq qiymt nisbtindn asldr. Burada modeli sadldirmk mqsdil 1 vahid ay=1 vahid dy qiymt sviyysini qbul edirik. bhsiz ki, xarici ticart qazanc ixrac malnn yksk beynlxalq qiymti il daha aa daxili istehsal xrci arasndak frq brabr olacaqdr. Misala baxdqda, Ricelandd daxili qiymtlr: 1 vahid dy =1/2 vahid ay Tealandd daxili qiymtlr: 1 vahid dy=2ay

Beynlxalq qiymtlr d 1 vahid ay=1 vahid dy olduundan Riceland hr 1 vahid dy ixracnda vahid ay, Tealand is hr bir vahid ay ixracnda 1 vahid dy qazanacaqdr. Mcmu xarici ticart qazanc is mhsul vahidi bana qazancla mcmu ixracat hcminin bir-birin vurulmas il ld edilckdir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-20 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Nzriyy o qdr gcl saslara malikdir ki, mqayisli stnlklrin bu gn d beynlxalq ticartin sasnda dayand qbul edilir. Rikardoya gr beynlxalq ticarti mtlq stnlklrl izah etmy ehtiyac yoxdur. nk mtlq stnlklr mqayisli stnlklrin xsusi bir haldr. Mtlq stnlklrin olduu hr bir halda mqayisli stnlk d var, amma mqayisli stnlyn olduu hr bir halda mtlq stnlyn olmas rt deyildir. gr lk bzi mallarn istehsalnda digr mallara gr daha yksk nisbtlrd mhsuldardrsa (xrclri azdrsa), n n az stn olduu sahlrd istehsal edrk resurslarn israf etmlidir. Buna gr d n yax siyast, mvafiq lknin mqayisli olaraq n smrli olduu sahlrd ixtisaslamas v bu mhsullar ixrac edrk nisbi olaraq baha istehsal ed bildiklrini digr lklrdn idxal etmsidir.

Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-21 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) lklr bu qaydaya uyun hrkt etmkl qt resurslarndan n smrli formada istifad edrk iqtisadi rifahlarn maksimumladra bilrlr. slind bir lknin btn mallarda digr(lr)indn stn olmas ox da qeyri-real bir frziyy deyildir. Msln, bir lk byk snaye lksi, digri d zif inkiaf etmi lkdirs, onda inkiaf etmi lknin btn malalrda mtlq stnly malik olmas ehtimal bykdr. Bir szl mtlq stnlklr baxmndan bu halda ticart ola bilmz. Ancaq mqayisli stnlklr gr bu halda da iki lk arasnda qarlql mnafelr saslanan ticart mmkndr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-22 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Mqayisli stnlklrin yegan istisnas: Mqayisli stnlklri dnya ticartinin tmli kimi qbul etmnin yegan bir istisnas ola bilr. O da bir

lknin btn mallarda mk mhsuldarlndak nisbi stnlynn (ya da digr lk baxmndan nisbi mk verimsizliyi nisbtinin) eyni olmas haldr. Bu nzri ehtimal olsa da, hqiqtd bel bir haln meydana glmsi ehtimal aadr. Hqiqi almd lklrin ox sayda mal ixrac v idxal etmlri d bunu sbut edir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-23 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Rikardo modelinin mhdudiyytlri Model mk-dyr nzriyysin saslanr. Modeld xrci ml gtirn yegan amil kimi mk, hm d homogen mk qbul edilmidir. Modeld lklr arasnda i qvvsi mhsuldarlndak frqliliyin sbblri aqlanmr. Model gr i qvvsi lk daxilind tam mobil, lklr arasnda is tamamil qeyri-mobildir. Model bir nv tklif modelidir. Xrclr v qiymtlrin formalamasnda tlb rtlri nzr alnmamdr. Model sabit xrclr v tam ixtisaslamaya saslanr. Yni resurslar

yalnz ixrac mallarnn istehsalna ynldilir. Model statikdir. Msln, model gr aqrar sahd mqayisli stn olan zif inkiaf lklr el mr boyu bu mhsullar isehsal etmlidirlr. Modeld istehsal tam bir prosesidr v btn mrhllri eyni bir lkd hyata keirilir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-24 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Mqayisli stnlk nzriyysi yalnz iki mall, iki lkli v barter iqtisadiyyatna saslanan bir dnya n adekvat bir modeldir. Model ikidn ox lk v mal, mk haqqlar, valyuta kurslar, danma xrclrini d daxil etmkl onu real dnyaya daha adekvat bir model evirmk mmkndr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-25 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Rikardo modelinin test edilmsi Rikardo modeli, ayr-ayr sektorlardak istehsal xrclri daxilind myin paynn hesablanaraq lklr arasnda

mqayis edilmsi v lknin ixrac etdiyi mallarda myin paynn aa olub olmamasnn aradrlmas il test edil bilr. Bu sahd ilk aradrmalardan birini MacDougall 1951-ci ild nr etdirmidir. Aradrmada ngiltr v AB-n 1937-ci il aid 25 snaye sektorundak ixracat v i qvvsi mhsuldarlq nisbtlrindn istifad edilrk model test edilmidir. Nticd mvafiq sektorlardak mk mhsuldarlqlar il ixracat hcmlri arasnda pozitiv bir laq olduu ortaya xmdr ki, bu da Rikardo modelini dstklyici xarakterlidir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-26 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Balassann tdqiqat ngiltr il AB arasnda myyn sektorlar hat etmkl bu lklrin 1950-ci il mk mhsuldarl il 1951ci il ixracat mlumatlarna saslanr. Aradrma nticsi mhsuldarlqda hr 1% artmn ixracat hcmind 1,6%-lik bir artma sbb olduunu ortaya qoymudur ki, bu da Rikardo modelini dstklyici mahiyytddir. Stern trfindn ngiltr v AB n 1950 v 1959-cu il mlumatlar il aparlan tdqiqat da modeli dstklyici nticlr vermidir. Golub is 1980-1989-cu il mlumatlar il balca snayelmi lklri hat edn daha mumi bir tdqiqat aparm v nticlr gr xsusil d AB v Yaponiya ticartinin Rikardo modelini dstklyici xarakter dad ortaya xmdr.

Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-27 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Alternativ dyr (opportunity cost) Neo-klassik iqtisadlar mk xrci vzin btn istehsal amillrini hat edn alternativ dyr anlayn thlillr daxil edirlr. Bir maln alternativ dyri, o maln istehsaln bir vahid artrmaq n zruri olan resurslar srbst buraxmaqla baqa bir maln istehsalndan imtina edilmsi tlb olunan miqdara brabrdir. Bu zaman istehsaln artmnda klassiklrin etdiklri kimi yalnz bu v ya digr faktor deyil, hqiqi hyatda istifad olunan btn faktorlar v bunlarn mxtlif nvlri nzr alnm olur. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-28 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Alternativ dyrlr v mqayisli stnlklr: mqayisli xrc nzriyysi Bzn Rikardo modelindki kimi mhsuldarlq metodundan istifad edrk istehsaldak nisbi stnlyn myyn edilmsi yanamasna Mqayisli stnlk

Nzriyysi deyildiyi halda, alternativ dyr yanamasna saslanan thlillr d Mqayisli Xrclr Nzriyysi deyilir. Ancaq ox vaxt bu iki yanama bir-birinin vzin ildilir. Alternativ dyr yanamasna gr bir maln istehsalnda nisbi olaraq daha aa alternativ dyr malik olan lk o malda mqayisli stnly malikdir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-29 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) stehsal dyimlri v alternativ dyrlr Rikardo modeli sabit xrclr saslanan bir modeldir. Ancaq istehsal hcmindki dyim il istehsal xrclri arasndak mnasibtlrin 3 mxtlif formas mvcud ola bilr: Sabit xrclr: istehsaln dyimsin baxmayaraq, xrclrin sabit qalmas; Artan xrclr: istehsal hcmi artmaqla xrclrin d artmas; Azalan xrclr: istehsal hcmi artmaqla xrclrin d azalmas; Xrc v mhsuldarlq anlaylar bir-birinin ksi olduundan qeyd olunan mnasibtlri mhsuldarlq baxmndan ardcl olaraq bel d gstrmk olar: sabit mhsuldarlq, azalan mhsuldarlq v artan mhsldarlq. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-30

Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) stehsalda sabit xrclr bir sektordan baqa bir sektora trln resurslarn hr iki sektorda da eyni drcd mhsuldar olmalarn ifad edir. Sabit alternativ dyr aadak iki halda ortaya xr: stehsal faktorlarnn bir-birini tam vz ed biln olmas v ya hr iki maln istehsalnda eyni miqdarda istifad edilmlri; Bir istehsal faktorunun btn vahidlrinin homojen (eyni cinsli) v ya eyni keyfiyytd olmas. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-31 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) gr resurslar bir sektordan digrin trldkc hr yeni resurs istehsala vvlkindn daha az xidmt edirs, demk istehsalda artan xrclr (v ya azalan mhsuldarlq) raiti mvcuddur. stehsalda artan alternativ dyr raiti aadak sbblrdn ortaya xa bilr: stehsal faktorlar homogen (eynicinsli) deyildir (bir faktorun btn vahidlrinin eyni keyfiyytd olmamas); stehsal faktorlar btn mallarn istehsalnda eyni nisbtd v ya eyni tutumluluqda istifad edilmir. Qsacas, artan alternativ dyr raitind lknin bir maln istehsaln artrmas n zruri resurslar srbst buraxmaqla o biri maln istehsalndan hr df artan miqdarlarda imtina etmsi tlb olunur.

Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-32 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Artan xrclr frziyysinin nticsi sasn natamam ixtisaslamadr. stehsaldak ixtisaslamann natamam qalmasnn sbbi d istehsaldak artm nticsind lk daxilindki istehsal xrclrinin (daxili qiymtlr) getdikc artmas v bir nqtdn sonra dnya qiymtlrin brabr olmasdr. Azalan xrclr halnda is istehsala trln hr resursun istehsalda yaratd artm bir vvlkindn daha oxdur. Mhsuldarlqdak bu artmlar iqtisad elmind daxili v xarici qnatlr v ya miqyas iqtisadiyyatlar prinsipi il izah edilir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-33 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Daxili qnatlr istehsal hcmindki artm sbbil firma daxilindn irli gln msbt tsirlrdir. Msln, kiik firmalarda bzi manlar tam potensialla ildilmir, bu da mhsul vahidinin xrclrini yksldir. stehsal hcminin genildilmsi optimal istehsal hcmin nail olunmasna gtirib xararaq xrclri azaldr. Hminin istehsal hcminin artmas, iilrin ii grrk yrnmlrin v ixtisaslamalarna sbb olur. Firmann bymsi idaretmd d smrliliyi artrc bir faktordur. Bellikl profesional menecerlrdn istifad etmk v n inkiaf etmi menecment biliklrini firmaya ttbiq etmk

imkan yaranr. Btn bunlar firmadaxili tsirlr sbbil xrclrin azalmasna gtirib xaran faktorlardan bzilridir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-34 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Xarici qnatlr is bir firmann yalnz z istehsal hcmindn deyil, eyni zamanda onun laqli olduu sektorun kompleks inkiaf sbbi il d ortaya xan tsirlrdir. Msln, bir sektorda yeni qurulan bir sah inkiaf etdikc ehtiyac olan xammal, aralq mhsullar, yksk ixtisasl i qvvsi kimi faktorlar daha asan v daha ucuz bir kild tmin edil bilr v btn firmalar bundan faydalana bilr. Praktikada azalan xrclr bir ox sahlrd mhm yer tutmaqla yana, istehsal hcmi artdqca xrclrin davaml azalacan qbul etmk d real deyildir. nk xrclrd azalmaya yol aan faktorlar sasn myyn bir istehsal hcmin atdqdan sonra ya sona atr, ya da ksin dnr. Bir szl yeni bir sektorda istehsal hcmi genilndikc xrclrin bir nqty qdr azalan, sonra sabit qalan, daha sonra is artan bir meyl gstrmsi daha real ola bilr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-35 Mqayisli stnlklr Nzriyysi

(Theory of Comparative Advantages) Transformasiya yrilri (transformation curve) Bir lknin veriln texnologiya v tam mulluq rtlri altnda mhdud resurslar il istehsal ed bilcyi mhsul kombinasiyasn gstrn yriy transformasiya yrisi v ya istehsal imkanlar yrisi deyilir. Alternativ dyrlri geometrik kild n aq formada bu yrilrl ifad etmk mmkndr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-36 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 1000 100 N Trkiynin transformasiya yrisi Azrbaycann transformasiya

yrisi B 1 Snaye 1 Snaye 10 Aqrar O 100 0 M 1 Aqrar A Aqrar mhsul O 100 0 Aqrar mhsul Qrafik : Sabit xrclr raitind transformasiya yrilri

AB dz xtti Azrbaycann transformasiya yrisidir. Azrbaycan btn resurslarn aqrar sektora ynlts 1000 vahid aqrar mhsul ld edckdir. gr btn resurslarn snayey ynlts 100 vahid snaye mhsulu ld edckdir. A il B arasndak nqtlr lknin hr iki maldan birlikd istehsal ed bilcyi miqdarlar gstrir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-37 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 100 B 1000 N Trkiynin transformasi ya yrisi Azrbaycann

transformasi ya yrisi 1 Snaye 1 Snaye 10 Aqrar O 100 0 M 1 Aqrar A Aqrar O mhsul 100 0 Aqrar mhsu l Qrafik : Sabit xrclr raitind transformasiya yrilri

Transformasiya yrisinin maililiyi aqrar mhsulun snaye mhsulu cinsindn qiymtini gstrir. AB yrisinin maililiyi = OB/OA = 100/1000 = 1/10 (daxili qiymt nisbti) 1 vahid lav snaye mhsulu ld etmk n 10 vahid aqrar mhsuldan imtina etmk lazmdr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-38 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 100 B 1000 N Trkiynin transformasi ya yrisi Azrbaycann transformasi ya yrisi 1 Snaye

1 Snaye 10 Aqrar O 100 0 M 1 Aqrar A Aqrar O mhsul 100 0 Aqrar mhsu l Qrafik : Sabit xrclr raitind transformasiya yrilri MN yrisi Trkiynin transformasiya yrisidir. MN yrisinin maililiyi = OM/ON = 1000/1000 = 1 (daxili qiymt nisbti)

1 vahid lav snaye mhsulu ld etmk n 1 vahid aqrar mhsuldan imtina etmk lazmdr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-39 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 100 B 1000 N Trkiynin transformasi ya yrisi Azrbaycann transformasi ya yrisi 1 Snaye 1 Snaye 10 Aqrar

O 100 0 M 1 Aqrar A Aqrar O mhsul 100 0 Aqrar mhsu l Qrafik 1: Sabit xrclr raitind transformasiya yrilri Burada iki lknin xarici ticartdn mnftli xa bilmlri n beynlxalq qiymtin (xarici ticart hddlrinin) bu lklrin daxili qiymt (xrc) nisbtlri arasnda olmas zruridir. Azrbaycann daxili qiymt nisbti 1/10 Beynlxalq qiymt nisbti

1/5 Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Trkiynin daxili qiymt nisbti 1 Slide 2-40 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 200 F 100 B Azrbaycan Trkiy H 1000 D T

M L E A O G K 1000 C Aqrar mhsul O 1000 F 5000 Aqrar mhsul Qrafik 1: Sabit mhsuldarlq raiti v xarici ticart FA yrisi HF yrisi il paraleldir v beynlxalq qiymt nisbtini gstrir. Qapal iqtisadiyyat raitind Azrbaycan D nqtsind, Trkiy E nqtsind hr

iki mhsuldan istehsal etdiyi qdr istehlak edir. Beynlxalq qiymt nisbti 1/5 olduu halda hr iki lk d xarici ticart ynlckdir. 41 Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-41 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 200 F 100 B Azrbaycan Trkiy H 1000 D T M

L E A O G K 1000 C Aqrar mhsul O 1000 F 5000 Aqrar mhsul Qrafik : Sabit mhsuldarlq raiti v xarici ticart Azrbaycan snaye istehsalndan imtina edib aqrar sektorda ixtisaslaaraq istehsaln A nqtsin srdrr. Trkiy is aqrar istehsaldan imtina edrk snaye istehsalnda ixtisaslaaraq istehsaln H nqtsin srdrr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc.

Slide 2-42 42 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 200 F 100 B Azrbaycan Trkiy H 1000 D T M L E A

O G K 1000 C Aqrar mhsul O 1000 F 5000 Aqrar mhsul Qrafik : Sabit mhsuldarlq raiti v xarici ticart Azrbaycan FA yrisi zrindki T nqtsind istehlak ed bilckdir. KA qdr aqrar mhsulu, KT qdr snaye mhsulu il mbadil ed bilckdir. Trkiy is HF yrisi zrindki M nqtsind istehlak ed bilckdir. LH qdr snayemhsulunu LM qdr aqrar mhsul il mbadil ed bilckdir. Copyright 2003 Pearson Education, Inc.

Slide 2-43 43 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Sabit xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu Snaye mhsulu 200 F 100 B Azrbaycan Trkiy H 1000 D T M L E A

O G K 1000 C Aqrar mhsul O 1000 F 5000 Aqrar mhsul Grndy kimi hr lk d qapal iqtisadiyyat halna gr hr iki maldan daha ox istehlak imkanna qovumudur. Srbst xarici ticart hr iki lk baxmndan faydaldr. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-44 44 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages)

Artan xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu L M A K N B K C R K O Aqrar mhsul Artan xrclr raitind transformasiya yrisi qrafikd grndy kimidir. lk aqrar istehsalda ixtisaslad halda istehsal olunacaq hr yeni aqrar mhsul n snaye mhsulundnan getdikc artan miqdarlarda imtina etmy

mcbur olacaqdr. Qrafik: Artan xclr v transformasiya yrisi Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-45 45 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Artan xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu L M A K N B K C R K

O Qrafik: Artan xclr v transformasiya yrisi Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Aqrar mhsul Msln L nqtsind olduu halda aqrar istehsal 1 vahid (K=1) artrmaq n snaye mhsulundan A miqdarnda imtina etmk lazmdr. A/K aqrar mhsulun snaye mhsulu cinsindn xrcini (iki mhsul arasndak lkdaxili mbadil nisbtini) gstrir. Bu nisbt is istehsal imkanlar yrisinin L nqtsindki maililiyi (yni marjinal transformasiya nisbtini) gstrir. Slide 2-46 46 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Artan xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu L M

A K N B K C R K O Aqrar mhsul kinci bir vahid aqrar mhsulu ld etmk n M nqtsind snaye mhsulunun istehsaln B qdr azaltmaq lazmdr. kinci vahidin alternativ dyri B/K olur ki, bu nisbt birinci vahiddn daha bykdr. Alternativ dyr L nqtsindn R nqtsin hrkt edrkn artr. Qrafik: Artan xclr v transformasiya yrisi Copyright 2003 Pearson Education, Inc.

Slide 2-47 47 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Artan xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu L F Fd Azrbaycann qapal iqtisadiyyat halndak istehsal v istehlak transformasiya yrisi zrindki D nqtsidir. Bu nqtd daxili qiymtlr (aqrar mhsulun snaye mhsulu cinsindn qiymti) FF yrisinin maililiyin brabrdir. C (stehlak) D

(stehsal)E F Fd O M Aqrar mhsul Qrafik: Artan xrclr v xarici ticart qazanclar Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-48 48 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Artan xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu L F

Fd C (stehlak) D (stehsal)E F Fd O M Aqrar mhsul Qrafik: Artan xrclr v xarici ticart qazanclar Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Azrbaycann FdFd kimi bir dnya qiymtindn xarici ticart qoulduunu qbul edk. FdFd xttinin maililiyinin dik olmas aqrar mhsullarn dnya qiymtinin, lkdaxili qiymtdn yksk olduunu gstrir. Bu halda Azrbaycanda istehsallar aqrar istehsal

artracaq snaye istehsaln is azaldacaqdr. Slide 2-49 49 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Artan xrclr v xarici ticart Snaye mhsulu L F Fd C (stehlak) D (stehsal)E F Fd O M Qrafik: Artan xrclr v xarici ticart qazanclar Copyright 2003 Pearson Education, Inc.

Aqrar mhsul stehsal imkanlar yrisi zrindki saa v aaya doru olan hrkt, aqrar mhsulda ediln hr artmdan ld ediln glir, snaye istehsalnn mhdudladrlmas sbbi il ba vern itkidn byk olduu mddtc davam edir. Slide 2-50 50 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Azalan xrclr v xarici ticart Azalan xrc raitind istehsal imkanlar yrisi qrafikd olduu kimidir. Xarici ticart qoulduqdan sonra ixrac malnda tam ixtisaslama ortaya xacaqdr.

Azalan xrclr raitind xarici qiymtlr daxili qiymtlr brabr olsa bel mnftli xarici ticart etm imkan vardr. Tekstil Fd B F d C K H F C D F O G M F d

Fd A Avtomob il Qrafik: Azalan xrclr raitind xarici ticart Tam xtisaslam a Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-51 51 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Azalan xrclr v xarici ticart Tekstil Fd F d B C K H

F C D F O G M F d Fd A Avtomobil Qrafik: Azalan xrclr raitind xarici ticart Tam xtisaslam a Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Qapal iqtisadiyyat ritind istehsal v istehlak nqtsi D, daxili qiymtlr FF-dir.

lknin iki mhsuldan birind ixtisaslamas n D nqtsind tarazln hr hans bir kild pozulmas yetrlidir. Hkumtin mvqqti olaraq snayey subvensiya verdiyini, digrlrini vergiy clb etmk kimi tdbirlr aldn dnk Slide 2-52 52 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Azalan xrclr v xarici ticart Tekstil Fd B F d C K H F C D

F O G M F d Fd A Avtomobil Qrafik: Azalan xrclr raitind xarici ticart Bu halda lk avtomobild tam ixtisaslamaya (A nqtsi) gedckdir. Bu mhsulun MA hisssini FdFd qiymtindn (FF ekvivalenti) ixrac edrk, vzind MC miqdarnda tekstil mhsulu idxal edckdir v C nqtsin atacaqdr. C nqtsi daha yksk bir lk rifahna nail olunduunu gstrir. Tam xtisaslam a

Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-53 53 Mqayisli stnlklr Nzriyysi (Theory of Comparative Advantages) Azalan xrclr v xarici ticart Tekstil Fd B F d C K H F C D F O G M

F d Fd A Avtomobil Qrafik: Azalan xrclr raitind xarici ticart ksin gr toxuculuq (tekstil) sahsind ixtisaslamaya gedilsydi (B nqtsi), istehsal olunan BK hisssi dnya qiymtindn (FdFd = FF) ixrac edrk C nqtsi kimi daha yksk bir lk rifahn tmsil edn istehlak realladra bilr. Tam xtisaslam a Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-54 54 Mnblr

P. Krugman and M. Obstfeld, International Economics: Theory and Policy, Seventh Edition Pearson Addison Weasley. James Gerber, International Economics, Third Edition, Pearson Education , 2005. H. Seyidolu, Uluslararas ktisat: Teori, Politika ve Uygulama, XIX. Bask, stanbul, 2013. R. Karluk, Uluslararas Ekonomi: Teori ve Politika, VI. Bask, stanbul, 2002. Copyright 2003 Pearson Education, Inc. Slide 2-55

Recently Viewed Presentations

  • Clinical Decision Support Consortium: Technical Expert Panel ...

    Clinical Decision Support Consortium: Technical Expert Panel ...

    Technical Expert Panel Meeting ... GEM Cutter EXTRACTOR Transforms SmartForm Set Design Next Steps For August/September Complete integration of asthma DS into existing systems flow, including sign-off from key Yale stakeholders and GLIDES Steering Group Complete system test planning and...
  • Selected Bioethics Issues in a Morally Complex World

    Selected Bioethics Issues in a Morally Complex World

    Debunk the Myth of "Pure" Science. There is no such thing as "value-free" or "neutral" science since both the scope and method of scientific inquiry are human driven. Therefore both philosophy and theology have proper roles to play in theory...
  • Evaluating Children with Autism Spectrum Disorders Lisa Pham,

    Evaluating Children with Autism Spectrum Disorders Lisa Pham,

    Restricted, repetitive patterns of behavior, interests, and activities (Must have 2 of 4) Stereotyped or repetitive motor movements, use of objects, or speech. Insistence on sameness, inflexible adherence to routines, or ritualized patterns of verbal or nonverbal behavior. Highly restricted,...
  • Evolution Evidence and Theory

    Evolution Evidence and Theory

    Darwin's name became more associated with evolution The Origin of Species published. Darwin's Voyage on the Beagle. Sailed in 1831 for . five years. ... Based on 4 postulates. 1. Individual members of a population differ. Variations.
  • Bell Work

    Bell Work

    Synonym: embarrass. 2. Write the sentence with the correct comma placement. A) I took Angie, the one with the freckles to the movie last night. B) I took Angie, the one with the freckles, to the movie last night.
  • Student Lecture #1: Operational Amplifiers

    Student Lecture #1: Operational Amplifiers

    The ideal op amp can drive any load without an output impedance dropping voltage across it. The output impedance of most op amps is a fraction of an ohm for low current flows, so this assumption is valid in most...
  • Ça fait peur aux oiseaux - gfol1.imagileonation.com

    Ça fait peur aux oiseaux - gfol1.imagileonation.com

    Ça fait peur aux oiseaux La Bonne Chanson Répertoire Français Au Québec 1925 - 1955 Ne parlez pas tant Lisandre Quand nous tendons nos filets Les oiseaux vont vous entendre Et s'enfuiront des bosquets Aimez-moi sans me le dire Aimez-moi...
  • Alabama Course of Study: Mathematics Building Mathematical ...

    Alabama Course of Study: Mathematics Building Mathematical ...

    2010 Alabama Course of Study: MathematicsCollege- and Career-Ready Standards. Content Shifts. Each new course of study provides an opportunity to study the standards and adjust teaching plans accordingly. Because several standards have changed grade levels or moved to a different...